¿Por qué surden les diferentes variedaes de castañes y ablanes?
Dende’l so orixe, l’oxetivu de la producción agrícola ye sacar un productu útil y de calidá: frutu (pa consumu humanu o animal), madera (pa usalo na construcción o pa la fabricación d’utensilios y preseos), o mesmo, productos asociaos como’l miel.
D’esti mou, según les necesidaes seleicionase , l’árbol más fuerte, la planta que dea más frutu, más dulce o más resistente a les condiciones meteorolóxiques y enfermedaes, etc.
Esa seleición artificial, desarrollada mientres sieglos a base de seleccionar una planta coles carauterístiques que se quieren (fortaleza, calidá del frutu, resistencia, etc.) y reproducila xeneración tras xeneración, ye l’orixe de les variedaes distintes de castañal y ablanal. Mesmo hai plantes híbrides ente diferentes especies del xéneru Castanea:
Castaño:
Castañal: Hai 12 especies de castañal nel mundu, cada una coles sos variedaes. N’España, les variedaes de castañal (Castanea sativa) que más se trabayen escuéyense según la productividá (kg/árbol), facilidá pa pelar la castaña, tamañu y conservación. Dalgunes de les que más destaquen son:

Branca, Parede y otres (Galicia): consumu humanu direutu y pastelería. ¡Hasta 18kg de castañes/árbol!

Longal (Norte d'España y Portugal) y Verata: Pelen perbién, colo que'l procesáu ye más rápido y barato.

Judía (Xudía) de les más grandes y apreciaes (entre 45 y 60 castañes/kg).

Temprana (Andalucía): les primeres castañes que se recueyen (setiembre).
Ablanal:
Hai al menos 20 especies diferentes nel mundu, cada una coles sos variedaes. N’España, les principales variedaes tradicionales d’ablanal (Corylus avellana) son:

Negret, Pauetet (Cataluña): consumu en frescu y pastelería (turrón, chicolate, etc..)

Gironella (Cataluña): peláu industrial (snacks, pastelería).

Amandi y Casina (Asturies): consumu llocal y llicor.
*La variedá Tonda di Giffoni o Tonda, a pesar de ser d’orixe italianu, plántase n’España de manera intensiva (principalmente en Cataluña) por rindimientu, sabor y resistencia a enfermedaes.
*Ilustraciones: Lourdes berzas- Loubé