Zergatik sortzen dira gaztaina eta hurren barietate desberdinak?
Bere jatorritik, nekazaritza ekoizpenaren helburua produktu erabilgarri eta kalitatezkoa lortzea izan da: fruituak (gizaki edo animalien kontsumorako), egurra (bai eraikuntzan erabiltzeko, bai tresnak eta lanabesak egiteko), edo baita, lotutako produktuak, hala nola eztia.
Horrela, beharren arabera, zuhaitz indartsuena, fruitu gehien ematen zituen landarea, gozoenak edo eguraldi baldintza eta gaixotasunekiko erresistenteenak hautatu dira, etab.
Hautapen artifizial hori, mendeetan zehar garatua, nahi diren ezaugarriak (indarra, fruituen kalitatea, erresistentzia, etab.) zituen landare bat hautatuz eta belaunaldiz belaunaldi ugaltzean, izan da gaztaina eta hur barietate desberdinen jatorria. Baita landare hibridoak ere badaude Castanea generoko espezie desberdinen artean:
Gaztainondoa:
Munduan 12 gaztainondo espezie daude, bakoitza bere barietateekin. Espainian, gaztainondoaren (Castanea sativa) barietate landatuenak honako hauen arabera aukeratzen dira: produktibitatea (kg/zuhaitz), zuritzeko erraztasuna, tamaina eta kontserbazioa. Nabarmentzen direnetako batzuk hauek dira:
Branca, Parede eta beste batzuk (Galizia): gizakiak zuzenean kontsumitzeko eta gozogintzarako. Gehienez 18 kg gaztaina/zuhaitz!
Longal (Espainia eta Portugalgo iparraldea) eta Verata: Oso erraz zuritzen dira eta horrek prozesatzea azkarragoa eta merkeagoa izatea ahalbidetzen du.
Judía (Xudía) handienetakoak eta estimatuenetakoak (45 eta 60 gaztaina/kg artean).
Temprana (Andaluzia): biltzen diren lehen gaztainak (irailean).
Hurritzondoa:
Munduan 20 espezie desberdin daude, bakoitza bere barietateekin. Espainian, hurritzondoaren (Corylus avellana) barietate tradizional nagusiak hauek dira:
Negret, Pauetet (Katalunia): freskoan kontsumitzeko eta gozogintzarako (turroiak, txokolateak, etab.).
Gironella (Katalunia): zuriketa industriala (snackak, gozogintza).
Amandi eta Casina (Asturias): tokiko kontsumorako eta likoreak egiteko.
*Tonda di Giffoni edo Tonda barietatea, italiar jatorrikoa izan arren, Espainian modu intentsiboan lantzen da (batez ere Katalunian), errendimendu, zapore eta gaixotasunekiko erresistentziagatik.
*Ilustrazioak: Lourdes berzas- Loubé