Gaztainondoen eta hurritzen landaketak ez daude arriskutik libre. Batez ere espezie inbaditzaileen hedapenagatik, klima-aldaketa eta izurrite eta gaixotasun kaltegarri berrien agerpenagatik, gure mendietan arazoak sortzen dira.
Aurkibidea
Gaztainondoaren gaixotasunak eta izurriteak
Gaztainondoaren tinta
Phytophthora cinnamomi edo Phytophthora cambivora onddoek eragindako gaixotasuna; gaztainondoen sustraiak eta enborraren oinarria parasitatu eta erasotzen dituzte, zuztarraren eta elikagaien zirkulazioa oztopatuz.
Sustraiak usteltzen dira, hostoak horitzen dira eta zuhaitzaren oinarrian "tinta" antzeko likido iluna agertzen da, hortik datorkio izena gaixotasunari.
Gaixotasuna prebenitzeko: Erresistenteak diren gaztainondoak landa daitezke (hautaketa artifizial bidez).
Kontrolatzeko: Saihestu lurra iraultzea, erabili diren tresnak desinfektatu eta hobetu lurzoruaren drenajea.
Gaztainondoaren txankroa
Cryphonectria parasitica onddoak eragindako gaixotasuna; gaztainondoen azalari erasotzen dio, eta ultzerak (kankroak) eratzen ditu, adarrak eta enborrak itotzen, zuztarraren fluxua eragotziz.
“Kankroak” sortzen dira, azala hautsi eta urratzen dutenak; azalaren kolorea gorrixka bihurtzen da eta puztuta gelditzen da. Adarrak lehortzen doaz onddoa handitzen den heinean.
Onddoaren esporak airez, uraz edo inausketa-tresnez hedatzen direnez, gomendagarria da sasoia lehor denean inaustea, tresnak desinfektatzea eta erresistenteak diren injertoak erabiltzea.
Gaztainondoaren liztorra (Dryocosmus kuriphilus)
Asia jatorriko liztor inbaditzailea, zeinaren zainak (nodo berde edo gorrixkak) kimu eta hostoetan sortzen diren; horrek zuhaitza ahultzen du eta gaztainen ekoizpena murrizten du.
Gaztainondoaren liztorra azkar hedatu da, arrik gabe ugaltzeko duen gaitasunagatik eta haizeak edo garraiobideek lagunduta erraz barreiatzen delako. Liztor honek kimuetan jartzen ditu arrautzak, eta horrek zainak eragiten ditu; zain horiek zuhaitzaren garapen normala eragozten dute, pixkanaka ahulduz eta, kasu askotan, heriotzaraino eramanez.
Izurriteen kontrol integratuaren alde egiten da, intsektujaleen espezieak (hegaztiak eta saguzarrak) sustatuz; horiek intsektu asko jaten dituzte, tartean gaztainondoaren liztorra ere bai.
Hurritzaren gaixotasunak eta izurriteak
Hurritzaren kankroa
Onddo-espezie desberdinek eragindako gaixotasuna; hurritzen adar eta enborrei erasotzen diete, eta egitura ahultzen duten eta fruitu-ekoizpena gutxitzen duten kankro luzangak eratzen dituzte.
Batzuetan hurritz gaztea oso-osorik hil daiteke.
Onddoaren esporak airez, uraz edo inausketa-tresnez zabaltzen direnez, gomendatzen da sasoia lehor denean inaustea eta adarrak erretzea, tresnak desinfektatzea, erresistenteak diren injertoak erabiltzea eta onddoaren harrapari diren intsektuak sustatzea.
Hurritzaren deabrua edo gorgojoa (Curculio nucum)
Kakalardoak eragindako izurritea (Hurritzaren deabrua, (Curculio nucum)), eta haren larbek hurritzez elikatzen dira, uzta hondatuz. Heldulek fruitua zulatu egiten dute arrautzak jartzeko, eta larbek haziari erasotzen diote; horren ondorioz, fruituak galtzen dira.
Espezie intsektujaleen aniztasuna sustatu (hegaztiak eta saguzarrak), intsektu hau jan dezaten.
Nola egiten diogu aurre arazo hauei? Naturaren gainean oinarritutako irtenbideekin: adibidez, ustiategian landare-espezieen aniztasuna handitzea edo fauna-komunitate orekatuen presentzia bultzatzea. Horrela, gaixotasun eta izurrite hauen intzidentzia eta eragina murrizten laguntzen da, ekosistema orekan mantenduz. Honek eragin negatibo horietako batzuk gutxitzen laguntzen du, ekosistema orekan mantenduz.