Gaur egun, gaztainondoak (Castanea sativa) eta hurritzak (Corylus avellana) munduko hainbat tokitan aurkitzen ditugu, betiere klima egokia bada.
Tenperatura epelak, hezetasun handia, 300 eta 750 m arteko altitudean itzaleko guneetan, eta malda handirik gabeko arroka metamorfikoz osatutako lur aberatsak.
Gaztainadiak Europako zati handi batean eta Asiako mendebaldean daude. Hurritzak, gainera, Asian eta Amerikan ere hedatzen dira.
… gaztainondoak 2,5 milioi hektarea baino gehiago hartzen dituela Europan bakarrik? Valentziako Erkidegoaren edo Sardinia uharte osoaren antzeko tamaina.
Aurkibidea
Eta nola iritsi ziren hara?
Landareak gizakiak garraiatu zituen, espezieen lekualdaketa deritzona. Biodibertsitatea handitzeko positiboa dirudien arren, ondorio (oso) negatiboak izan ditzake:
- Bertako espezieak lekualdatu ditzakete eta haien populazioak murriztu edo desagerrarazi.
- Leku horretan aurkitzen ez diren baliabideak behar izan ditzakete: ura, elikagaiak, lurzoru mota, etab.
- Izurrite eta gaixotasunen eragin handiagoa, bertako espezieei ere eragin diezaiekeena.
- Bertako espezieekin hibridazioa, hibridatzen diren espezieentzat egokitzapen eta biziraupen arazoak sor ditzake.
Denak berdinak, denak desberdinak
Munduan gaztainondo eta hurritz barietate asko daude! Bakoitza hazten den tokira egokitu da, forma, tamaina, hosto, lore eta abarretan desberdintasunak izanik.
Hurritz batek adar malguagoekin hazten bada, ez dira haizearekin hausten. Hau hurritz beraren hurrengo belaunaldira pasa daiteke eta bere biziraupena eta bizi diren ekosistemetako aldaketetara egokitzapena hobetu.
Honi egokitzapen ebolutiboa deritzo, izaki bizidun espezie guztietan presente dagoena. Milioika urtetan zehar, ingurumen baldintzetara hobeto egokitzea ahalbidetzen duten banakoen egokitzapenak mantentzen dira, eta haien ondorengoek egokitzapen horiek heredatzen dituzte, laguntzen ez dietenak galduz.
Munduko gaztainondoak
Barietateak espezie beraren barruko egokitzapen ebolutiboak dira, baina aldaketa horiek nabarmenagoak eta bereizgarriagoak direnean, espezieak bereizten dira. Jarraian, munduan aurki daitezkeen gaztainondo eta hurritz espezie batzuk aurkezten dira:
Gaztainondo espezieen fruituak. Wikimedia Commons
Gaztainondo espezieen fruituak. Wikimedia Commons
Munduko hurritzak
Hurritz espezieen fruituak. Wikimedia Commons
Gaztainondoak eta hurritzak gaur egun
- Gaixotasunak eta izurriteak. Bereziki, espezie exotikoen sarrerak eta berotze globalak mehatxu hauek gehiago hedatzea eragin du.
- Klima aldaketa: Tenperaturen igoera eta muturreko fenomeno meteorologikoen agerpena: lehorteek, ekaitz gogorrek edo txingor-jausi bortitzek zuhaitz hauen desagerpena eragin dezakete.
- Landa eremuen abandonua lan eta zerbitzu aukeren bila. Soroak eta laborantzak zaintzen ez dira eta landa-komunitateak zahartzen dira, bereziki mendi eta barnealdeko eremuetan.
Abandonatutako hurritz eta gaztainadia. David Melero Núñez eta Montes Vivos Proiektua
Gaztainondoak eta hurritzak munduan zehar
Biodibertsitatearen eta prozesu ekologikoen zaintza eta mantentzea, ingurumen ondasun eta zerbitzuen sorrera ahalbidetzeko eta errazteko, erronka globala da munduko leku guztietan, bere balioagatik eta
eskaintzen dituzten zerbitzuengatik.
Mundu osoan daude adibideak, ekosistemak babesteak haietatik menpeko diren izaki bizidun komunitate guztien bizitza hobetzen duela erakusten dutenak.
- Amazonia, oihana eta/edo gizakiarekin bizi diren espezieak kontserbatzeko ekimenak, komunitate indigenak garatzen diren bitartean.
- Afrika, ekosistemen babesa kakao, kafe edo beste fruitu ekologikoen ekoizpenarekin konbinatzen duten programak.
- Europa, gaztainadi eta hurritzen aprobetxamendu jasangarria, ingurumenarekiko errespetua barne hartzen eta integratzen duen nekazaritza sistema arduratsu bat berreskuratzeko.
Ilustraciones: Lourdes Berzas- Loubé