Gaztainondo
Hurra
Zuhaitz hauek funtsezko zeregina dute beren inguruneko biodibertsitatean, babesleku eta elikagaia eskainiz elkarbizitzen diren espezie askori, eta aldi berean, ekosistema-zerbitzu ugari eskaintzen dizkiete bertako izakiei eta ingurumenari.
Gaztainondo
(Castanea sativa)
Etimologia
Castanea: Kastana Tesaliako (Grezia) hiri bat zen, bere gaztainadi garrantzitsuengatik ezaguna. Sativa : landatua.
Zuhaitz sendoa eta handia da 20 edo 30 metro arteko altuera izan dezake! Adaburu zabala eta biribila du. Azala leuna du, grisaxka edo marroia, zuhaitz zaharretan pitzatzen dena.
Hostoak handiak dira, lantzeolatu formakoak eta ertz zerradunak.
Hostoak txandaka hazten dira adarretan.
Lore arrak estuak eta horiak dira, 30 cm arteko gerbetan hazten direnak; eta lore emeak, txikiagoak dira eta oso gutxi daude gerbaren oinarrian.
Ernaldutako lore hauetatik gaztainak ateratzen dira, arantza ugariz betetako oskol biribil batek babestuta, morkotsa, eta horren barruan 1-3 gaztaina aurkitzen ditugu.
Ba al zenekien...
… erromatarrek sortu zituzten basoak zaintzeko eta landatzeko lehen arauak, gaztainondoak eta hurrondoak barne.
Hurra
(Corylus avellana)
Etimologia
Corylus:
grekozko corys ‘kaskoa’-tik.
Avellana: Avella Italiako hiritik, non landare hau ugaria zen.
Zuhaixka edo zuhaitz txiki gisa hartzen da, normalean ez baita hazten 6 metro baino gehiago. Adar asko ditu oinetik hazten direnak, "parra" deitzen zaiona, eta lurpean dagoen oinari, non adar guztiak hazten diren, motzondo deitzen zaio.
Gune fresko eta hezeetan hazten da, ibai eta erreken ondoan, "ibaiertzeko basoetan", baita beste landare espezie batzuekin batera oihanpean ere. Azala marroi-gorrixka edo grisa da, eta ia leuna.
Lore arrak gerbetan hazten dira, 8 cm artekoak. Lore emeak alboko adar txikien muturrean elkartzen dira.
Ba al zenekien...
…nahiz eta bi loreak zuhaitz berean egon, ez dira aldi berean hazten, beraz, hurritzak beste hurritz batzuen polena behar du polinizatu eta fruituak (hurrak) emateko
Eta bere fruituak, hurrak txano moduko batez estalita daude (Garrapiellu, asturieraz), eta horren barruan hazi bakarra dago.
Ilustraciones: Lourdes Berzas- Loubé